Philippines is Generationally F*cked - Budget Experts 🤣

Ang Pera ng Pilipinas: Saan Napupunta? [00:00]

• Ang badyet ng Pilipinas ay umaabot sa trilyon, ngunit ang P1.15 trilyon lamang ang malayang mailalaan para sa mga programa at proyekto.
• Ang natitirang 84% ng badyet ay napupunta sa mga mandatoryong obligasyon tulad ng debt service (interes sa utang), National Tax Allotment (dating IRA), at gastos sa pagpapatakbo ng gobyerno.

  "So yung 7.2 trillion budget natin yung pwede na talagang i-allocate is Php1.15 trillion. The rest of it, napupunta yan sa mga tinatawag nating mandatory allocations."

Ang Lumalaking Utang ng Pilipinas [01:51]

• Ang pagbabayad ng interes sa utang ay malaking bahagi ng mandatoryong alokasyon, na umaabot sa P1.1 trilyon para sa 2027.
• Ang kabuuang utang ng Pilipinas ay dumoble mula P500 bilyon noong 2022 patungong P1.1 trilyon.

  "So for 2027, the debt service for interest payment is Php114 billion. So Php1.1. So 1.1 trillion. Interest pa lang yun."

Ang Epekto ng Utang [03:49]

• Ang paglaki ng utang ay nagreresulta sa mas malaking interes na dapat bayaran, na nagbabawas sa pondo para sa mga programa at serbisyo.
• Ang pag-utang para sa ayuda at flood control ay hindi nagbubunga ng inaasahang productivity, na nagiging pasanin sa ekonomiya at sa mga susunod na henerasyon.

  "So ang impact niya is it's just a burden on the economy in future generations."

Transparency sa Badyet: Mayroon Nga Ba? [08:53]

• Sa kabila ng pagyayabang ng Kongreso sa transparency, ang proseso ng badyet ay nananatiling madilim at walang malinaw na konsultasyon sa civil society.
• Ang mga pagpupulong ay isinasagawa sa saradong silid, na may script na, na nagpapawalang-bisa sa layunin ng transparency.

  "So, is it more transparent? I'd say no. Uh they will tell you that it's more transparent. But the reality is ah yung karanasan namin yung karanasan ng tao ng watch dogs and ng monitors hindi siya ma-trans motherfucking corrupt government congressman tards bleep mo lahat yun ray"

Mga "Red Flags" sa Badyet: Pork Barrel [13:15]

• Ang "hard pork" ay tumutukoy sa mga proyekto sa imprastraktura kung saan maaaring kumita ang mga kongresista sa pamamagitan ng kickbacks o pakikipagsabwatan sa mga kontratista.
• Ang "soft pork" ay tumutukoy sa mga ayuda at tulong pinansyal na dumadaan sa mga pulitiko, na nagiging sanhi ng political patronage.

  "The other one is soft pork. Ito yung ayuda. So yung mga medical assistant, sorry for ano na I'm sure lumalaki din yung budget. Lumalaki din."

Shadow Pork at Local Government Support Fund [24:23]

• Ang "shadow pork" o unprogrammed appropriations ay mga pondo na hindi malinaw ang pinagmulan at paggagamitan, na kadalasang napupunta sa mga proyekto tulad ng flood control at ayuda.
• Ang Local Government Support Fund (LGSF) ay nagiging bagong anyo ng pork barrel kung saan ang Malakanyang ang nagdedesisyon kung aling LGU ang makakatanggap ng pondo, na kadalasang napupunta sa mga lugar na may malakas na political influence.

  "So ito yung unprogrammed appropriations. Ito yung very technical na term. I'm not sure if you've heard it yung UA na tinatawag."

Ang Epekto ng Irresponsible Spending [29:28]

• Ang pagtaas ng debt-to-GDP ratio na posibleng umabot sa 70% ay nangangahulugan ng mas maliit na pondo para sa mga programa at serbisyo.
• Ang paggastos ng gobyerno ay hindi nagbubunga ng paglago ng ekonomiya, na nagiging sanhi ng pagbaba ng purchasing power ng mamamayan.

  "So yung debt to GDP that is just an indicator of how much existing or outstanding debt there exists."

Ang Paggamit ng Ayuda Bilang Pambili ng Boto [37:00]

• Ang patuloy na pagtaas ng badyet para sa ayuda, lalo na sa paglapit ng eleksyon, ay itinuturing na pamamaraan ng mga pulitiko upang makabili ng boto.
• Ang mga programang ayuda na hindi kondisyonal ay nagpapalala sa dependency ng mga tao sa gobyerno, sa halip na itaguyod ang kanilang sariling kakayahan.

  "So guys para lang maintindihan ninyo. So ang nangyayari tina-tax tayo ng sobra-sobra kinukuha yung pera t's pinamimigay lang sa ayuda."

Pagbaba ng Badyet sa Edukasyon [39:46]

• Ang badyet para sa mga gusaling pang-edukasyon ay binawasan ng 64%, na nagpapalala sa krisis sa edukasyon.
• Ang UNESCO ay nagrerekomenda ng 4-6% ng GDP para sa edukasyon, ngunit ang Pilipinas ay hindi pa umaabot dito.

  "It was cut by 64%. Yes. Compared to last year."

Ang Epekto ng Kakulangan sa Edukasyon [41:04]

• Ang pagbaba ng investment sa edukasyon ay sinasadyang ginagawa ng mga kongresista upang mas madaling makontrol ang mga mamamayan.
• Ang pagpapalaki ng badyet para sa ayuda habang binabawasan ang para sa edukasyon ay nagpapatibay sa kanilang kapangyarihan.

  "Kasi a dumb voting public is easier to control."

Ang Sistemang Bulok at ang Pangangailangan ng Pagbabago [45:10]

• Ang sistema ng badyet ay sira na at mahirap baguhin kung ang mga nasa kapangyarihan ay bulok din.
• Ang pagboto ng tama sa 2028 ay kritikal upang masira ang siklo ng korapsyon at hindi responsableng paggastos.

  "The system is just broken no."

Ang Kapangyarihan ng Veto ng Presidente [47:35]

• Ang presidente ay may malakas na veto power na maaaring gamitin upang pigilan ang mga hindi makatwirang alokasyon sa badyet.
• Ang paggamit ng veto power ay maaaring maging instrumento upang maisaayos ang paggamit ng pondo ng gobyerno.

  "So ang naging problema kasi hindi niya vinivito yyung mga kung ano-anong pinaggagagawa ng kongreso pero if assuming he exercises that veto veto power sabihin niya o yung mga dinagdag ninyo hindi natin gagastusin yan dito natin yan gagamitin."

Ang Cadena Act: Pagbubukas ng Badyet [52:30]

• Ang Cadena Act ay naglalayong gawing transparent ang bawat bahagi ng proseso ng badyet sa pamamagitan ng paggamit ng blockchain technology.
• Ang layunin nito ay upang makita ng publiko kung sino ang nag-insert ng pondo, para saan ito, at upang maiwasan ang pandaraya.

  "So 'yung Cadena Actually ang gagawin niya ay cadena 'di ba? Chain. So each part of the budget process naka-chain siya."

Ang Senate vs. House sa Badyet [55:24]

• Ang Senado ay mas handang linisin ang badyet kumpara sa House of Representatives, na tila mas nakatuon sa sariling interes.
• Ang bicameral conference committee ay ang lugar kung saan nagaganap ang "horse trading" at pagbabago ng badyet.

  "mukhang yung senate pa yung mas nahihiya at may pakidon sa image ng gobyerno natin sa totoo lang pero can they actually do something"

Ang Epekto sa Karaniwang Mamamayan [01:08:07]

• Ang hindi responsableng paggastos ng gobyerno ay nangangahulugan ng mas mataas na buwis at pagbaba ng purchasing power ng mamamayan.
• Ang mga pulitiko ay yumayaman habang ang mga ordinaryong mamamayan ay lalong naghihirap dahil sa maling paggamit ng pondo ng bayan.

  "So guys para lang maintindihan ninyo. So ang nangyayari tina-tax tayo ng sobra-sobra kinukuha yung pera t's pinamimigay lang sa ayuda."

Ang Pagbabago sa Sistema at Pagboto [01:12:48]

• Ang pagbabantay sa pera ng bayan at pagkakaroon ng pakialam sa proseso ng badyet ay mahalaga upang masira ang siklo ng korapsyon.
• Ang pagboto ng tama sa 2028 at ang pagsuporta sa mga repormang tulad ng Cadena Act ay mga hakbang upang makamit ang mas maayos na pamamahala.

  "Pero ' ba baka kaya sila ganun no? Nakakabwisan ikaw sorry if you were to to have 5 minutes with the president."